✔ Όταν η μηχανή AlphaGo νίκησε τον πρωταθλητή!

 Η ιστορική μάχη του AlphaGo με τον Lee Sedol

Μάρτιος 2016. Στη Σεούλ της Νότιας Κορέας, τα φώτα των τηλεοπτικών συνεργείων πέφτουν πάνω σε δύο σιωπηλούς αντιπάλους. Στο ένα κάθισμα, ο Lee Sedol, ένας ζωντανός θρύλος του παιχνιδιού Go, με δεκαοκτώ παγκόσμιους τίτλους και φήμη αδιαμφισβήτητου στρατηγικού δαιμόνιου. Στο άλλο κάθισμα, όχι ένας άνθρωπος, αλλά μια μηχανή: το AlphaGo, δημιούργημα της DeepMind, θυγατρικής της Google. Η σκηνή θύμιζε ταινία επιστημονικής φαντασίας, αλλά ήταν απολύτως πραγματική. Για πρώτη φορά, η τεχνητή νοημοσύνη καλούνταν να αναμετρηθεί ισάξια με έναν από τους μεγαλύτερους παίκτες στην ιστορία του πιο περίπλοκου παιχνιδιού που έχει εφεύρει ο άνθρωπος.

Το Go είναι ένα παιχνίδι με ιστορία άνω των 2.500 ετών. Φαινομενικά απλό – δύο παίκτες τοποθετούν εναλλάξ μαύρες και λευκές πέτρες σε ένα ταμπλό 19x19, προσπαθώντας να περικυκλώσουν τις περιοχές του αντιπάλου – όμως το στρατηγικό του βάθος είναι σχεδόν άπειρο. Υπολογίζεται ότι οι πιθανές θέσεις στο Go υπερβαίνουν τον αριθμό των ατόμων στο σύμπαν. Για δεκαετίες, οι επιστήμονες της πληροφορικής θεωρούσαν ότι μια μηχανή ικανή να νικήσει κορυφαίους παίκτες Go δεν θα εμφανιζόταν πριν από το 2030. Το AlphaGo, ωστόσο, ανέτρεψε όλες τις προβλέψεις.

Η πρώτη παρτίδα ήταν σοκαριστική. Το λογισμικό έπαιξε με ψυχραιμία και πρωτοτυπία, ανατρέποντας τις στρατηγικές του Sedol. Η νίκη του AlphaGo με 1-0 προκάλεσε παγκόσμιο δέος. Στη δεύτερη παρτίδα ήρθε η στιγμή που έμεινε στην ιστορία: η περίφημη "κίνηση 37". Οι σχολιαστές έμειναν άφωνοι. Ήταν μια κίνηση που κανένας άνθρωπος δεν θα σκεφτόταν σε εκείνο το σημείο της παρτίδας – μια "μη ανθρώπινη" ιδιοφυΐα. Ακόμη και ο Sedol χαμογέλασε με δυσπιστία. Το AlphaGo κέρδισε ξανά. Η τρίτη παρτίδα σφράγισε την ήττα: το 3-0 έκανε σαφές ότι η μηχανή είχε ξεπεράσει τον δάσκαλο.

Κι όμως, στην τέταρτη παρτίδα, ο Lee Sedol έδειξε γιατί θεωρείται ιδιοφυΐα. Στο 78ο λεπτό, έκανε μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε «θεϊκή». Ήταν ένα στρατηγικό αριστούργημα που μπέρδεψε τον αλγόριθμο, οδηγώντας το AlphaGo στην πρώτη του ήττα. Το κοινό ξέσπασε σε χειροκροτήματα· ήταν μια μικρή αλλά ιστορική νίκη του ανθρώπου απέναντι στη μηχανή. Στην πέμπτη και τελευταία παρτίδα, όμως, το AlphaGo επικράτησε ξανά, ολοκληρώνοντας τη σειρά με 4-1.

Η αναμέτρηση αυτή δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι. Ήταν ένα σημείο καμπής για την ανθρωπότητα. Το AlphaGo δεν νίκησε επειδή είχε μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύ. Νίκησε επειδή είχε μάθει να σκέφτεται διαφορετικά. Χρησιμοποιώντας "βαθιά" νευρωνικά δίκτυα και ενισχυτική μάθηση, είχε εκπαιδευτεί παίζοντας εκατομμύρια παρτίδες με τον εαυτό του, ανακαλύπτοντας στρατηγικές που ούτε οι καλύτεροι παίκτες δεν είχαν φανταστεί. Η περίφημη "κίνηση 37" έγινε σύμβολο μιας νέας εποχής: μηχανές που μπορούν όχι μόνο να μιμούνται, αλλά και να δημιουργούν.

Μετά τον αγώνα, ο Lee Sedol παραδέχτηκε ότι «ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να νικήσει μια μηχανή». Λίγους μήνες αργότερα αποσύρθηκε από την επαγγελματική σκηνή, αναγνωρίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη είχε αλλάξει για πάντα το τοπίο του Go. Το AlphaGo, από την πλευρά του, δεν ξαναέπαιξε με ανθρώπους – η αποστολή του είχε ολοκληρωθεί. Το μέλλον της AI, όμως, μόλις ξεκινούσε. Οι τεχνικές που αναπτύχθηκαν για το AlphaGo άνοιξαν τον δρόμο για συστήματα που πλέον σχεδιάζουν φάρμακα, προβλέπουν πρωτεϊνικές δομές, και επιλύουν προβλή-ματα που άλλοτε έμοιαζαν άλυτα.

Από το Go στην καθημερινότητά μας

Η ιστορική αυτή αναμέτρηση δεν ήταν απλώς ένας αγώνας στρατηγικής. Ήταν η στιγμή που καταλάβαμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργεί λύσεις που ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης φαντασίας. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν στο AlphaGo αποτελούν σήμερα τη βάση για εφαρμογές που αλλάζουν τον κόσμο μας: από την ιατρική διάγνωση και τον σχεδιασμό νέων φαρμάκων, μέχρι την πρόβλεψη φυσικών φαινομένων και τη βελτιστοποίηση ενεργειακών συστημάτων. Το παιχνίδι Go υπήρξε το εργαστήριο όπου δοκιμάστηκαν οι δυνατότητες της μηχανικής δημιουργικότητας.

Κάθε φορά που χρησιμοποιούμε έναν ψηφιακό βοηθό, μια εφαρμογή μετάφρασης ή ένα έξυπνο σύστημα που μας προτείνει διαδρομές και αποφάσεις, αξιοποιούμε –έστω έμμεσα– την κληρονομιά του AlphaGo. Η μάχη του Lee Sedol με τη μηχανή μάς υπενθυμίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα εργαλείο που εκτελεί εντολές· είναι ένας νέος τρόπος σκέψης, ένας καθρέφτης που μας δείχνει πόσο δημιουργική μπορεί να γίνει η ίδια η τεχνολογία. Και ίσως, όπως τότε, να μας εμπνέει να παίξουμε κι εμείς πιο θαρραλέες «κινήσεις 37» στη δική μας ζωή.